Fiaɖuƒe siwo kplɔ wo nɔewo ɖo Kpukpui Srɔ̃gblɔ: “ Fiẽ kple ŋdi ƒe ŋutega, si ŋu woƒo nu le na wò la, nyateƒee; dzra ŋutega la ɖo ɖe ta me, elabena eteƒe le didi ge ” (Daniel 8:26).
Nuxexlẽ si wona:
The Great Controversy, axa 423–432.
“Dukɔ sia dukɔ [...] kpɔ eƒe dodokpɔɣi, wo dometɔ ɖesiaɖe do kpo nu, eƒe ŋutikɔkɔe nu yi, eƒe ŋusẽ nu yi.”— Prophets and Kings, axa 535.
1. AGBO LA VA ZU GÃ Kwa, Afɔ 26
a. Le Babilon ƒe dziɖuɖu ƒe nuwuwu lɔƒo la, nukae Daniel kpɔ? Daniel 8:1, 2.b. Ƒo nu tso lã wɔadã gbãtɔ si va nudzɔƒea eye wòva zu gã la ƒe nuwɔna ŋu. Daniel 8:3, 4.c. Aleke mawudɔla la ɖe gbɔ̃tsu si Daniel kpɔ la gɔmee? Daniel 8:19, 20.“Le nyagblɔɖila ƒe ŋutega me la, wokpɔ [Mawu] wòtsɔ dziɖula sesẽ ɖeka ƒu gbe, eye wòɖo bubu. Woɖee fia abe xexeame katã ƒe fia ene, si le eƒe fiaɖuƒe mavɔ la ɖo ge, Blema ŋkekewo, Mawu gbagbe, nunya katã Dzɔtsoƒe, fifi dziɖula, etsɔme Ðeɖefia.”—The SDA Bible Com-mentary [E. G. White Comments], babla 4, axa 1166.“Tso dukɔwo ƒe dziyiyi kple anyidzedze abe alesi woɖee fia kɔte le Daniel kple Nyaɖeɖefia ƒe agbalẽwo me ene la, ehiã be míasrɔ̃ alesi viɖe aɖeke mele gotagome kple xexeame ƒe ŋutikɔkɔe dzro ko ŋu o. Babilon, kple eƒe ŋusẽ kple gãnyenye katã, si tɔgbi míaƒe xexeame mekpɔ kpɔ o tso ɣemaɣi-ŋusẽ kple gãnyenye si dze abe ɖe wòli ke eye wònɔa anyi ɖaa ale gbegbe na gbemagbetɔwo ene! Abe 'seƒoƒo si va yi keŋkeŋ ene gbe,’ etsrɔ̃ aleae Medo-Persia fiaɖuƒe, kple Hela fiaɖuƒe kple Roma tsrɔ̃. Eye aleae nusiwo katã si Mawu mele na eƒe gɔmeɖoanyi o la tsrɔ̃na.”—Prophets and Kings , axa 548.
2. GBƆ̃ “GÃ ŊUTƆ LA” Dzo, Afɔ 27
a. Ŋusẽ yeye kae va tsɔ nya ɖe Medo-Persia ŋu? Daniel 8:5, 21.b. Ƒo nu tso fiaɖuƒe yeye sia ƒe fia ƒe aʋadziɖuɖu ƒe ŋusẽ ŋu. Daniel 8:6, 7.“Ŋusẽ si dziɖula ɖesiaɖe zãna le anyigba dzi la tso Dziƒo gbɔ; eye eƒe ŋusẽ si wona alea zazã dzie eƒe dzidzedzekpɔkpɔ nɔ te ɖo. Le wo dometɔ ɖesiaɖe gome la, mawume Dzɔla ƒe nyae nye, ‘Mebla alidziblanu na wò, togbɔ be mènya Nye o hã. ’ Yesaya 45:5. Eye nya siwo wogblɔ na Ne-bukadnezar le blema la nye agbemenufiame na wo dometɔ ɖesiaɖe: ‘Tsɔ wò nuvɔ̃wo ɖa to dzɔdzɔenyenye me, eye nàɖe wò vodadawo ɖa to nublanuikpɔkpɔ na ame dahewo me’ Daniel 4:27. “Be woase nusiawo gɔme bena, dzɔdzɔenyenye doa dukɔ ɖe dzi; be ‘wotsɔa dzɔdzɔenyenye ɖoa fiazikpui la anyi’ eye ‘wolénɛ ɖe te to nu-blanuikpɔkpɔ me’ ( Lododowo 14:34; 16:12; 20:28 ); be woade dzesi gɔmeɖose siawo ƒe dɔwɔwɔ le Eƒe ŋusẽ si ‘ɖea fiawo ɖa, eye wòɖoa fiawo’ (Da-niel 2:21) la ɖeɖefia me la, esia nye be woase ŋu-tinya me xexemenunya gɔme. “Mawu ƒe nya me koe woɖe esia fia kɔte. Le afisia la, woɖee fia be dukɔwo ƒe ŋusẽ, abe ame ɖekaɖekawo tɔ ene, mele mɔnukpɔkpɔ alo dɔwɔƒe siwo dze abe ɖe womate ŋu aɖu wo dzi o ene me o; womekpɔnɛ le woƒe gãnyenye si woƒoa adegbe le me o. Wodzidzenɛ to nuteƒewɔwɔ si wotsɔ wɔa Mawu ƒe tameɖoɖo dzi.”— Education, axa 174, 175.c. Nukae dzɔ ɖe Hela-fiaɖuƒea dzi esime wòva lolo ŋutɔ le Alexander Gãtɔ ƒe agbemeŋkekewo ƒe sesẽɣi? Daniel 8:8, 22 .“ ‘Nunyala gblɔ be: ’Amesi doa dziku blewu la nyo wu kalẽtɔ; eye amesi ɖua eƒe gbɔgbɔ dzi, wu amesi xɔa du'. Ŋutsu alo nyɔnu si léa susu ƒe dadasɔ me ɖe asi ne wo-tenɛ kpɔ be yeaƒo ye ɖokui ɖe dzodzro me la nɔa tsitre ɖe Mawu kple dziƒo mawudɔlawo ŋkume wu aʋafia xɔŋkɔtɔ kekeake si kplɔ aʋakɔ yi aʋawɔwɔ kple aʋad-ziɖuɖu gbɔ kpɔ. Said fiagã si woɖua azã na esime wònɔ eƒe ku ba dzi la, ‘Le nye aʋadziɖuɖuwo katã dome la, ɖeka koe li si naa akɔfafa aɖekem fifia, eye emae nye aʋadziɖuɖu si mekpɔ ɖe nye ŋutɔ nye dziku si me zitɔtɔ le dzi.’ Alexander kple Kaisaro kpɔe be enɔ bɔbɔe be yewoabɔbɔ xexe aɖe ɖe anyi wu be yewoabɔbɔ yewo ɖokui ɖe anyi le dukɔ ɖesiaɖe dzi ɖuɖu vɔ megbe la, wo dometɔ ɖeka dze anyi ‘si nye ɖokuidzimaɖumaɖu ƒe fukpela, evelia nye tagbɔgbegble ƒe didi vevie .”— Child Guidance, axa 95, 96.
3. “GÃ SI GBƆ EME” Bra, Afɔ 28
a. Ŋusẽ yeye kae woɖɔ be exɔ Hela-fiaɖuƒe si me mã la? Daniel 8:9, 23 .b. Ƒo nu tso Roma trɔ̃subɔlawo kple papa ƒe nuwɔnawo siaa siwo Daniel kpɔ le ŋutega me ŋu. Daniel 8:10–12, 24 .“Papanyenye va zu xexeame ƒe dzizizidziɖula. Fiawo kple fiagãwo bɔbɔ ɖe Roma papa ƒe sededewo te. Edze abe amegbetɔwo ƒe dzɔgbesewo, hena ɣeyiɣi aɖe kple mavɔmavɔ siaa, le eƒe ŋusẽ te ene.... Gake 'papanyenye ƒe ŋdɔ ga wuieve nye xexeame ƒe zãtitina....' Ƒe alafa geɖee nye sia si Europa mewɔ ŋgɔyiyi aɖeke le nusɔsrɔ̃, aɖaŋudɔwo, alo dekɔnuwo me o. Agbenyuinɔnɔ kple nunya ƒe lãmetutudɔ aɖe dze Kristodukɔa edzi.”— The Great Controversy, axa 60.“Abe alesi nyagblɔɖi gblɔe ɖi ene la, papa ƒe ŋusẽ tsɔ nyateƒea ƒu gbe ɖe anyigba. Wotu afɔ Mawu ƒe se la ɖe ke me, esime wodo amegbetɔwo ƒe kɔnyinyiwo kple kɔnyinyiwo ɖe ŋgɔ. Wozi sɔlemeha siwo nɔ papaсу ƒe dziɖuɖu te dzi kaba be woade bubu Kwasiɖagbe ŋu abe ŋkeke kɔkɔe ene. Le vodada kple aʋatsodzixɔse si bɔ dome la, ame geɖe, Mawu ƒe ame vavãwo gɔ̃ hã, tɔtɔ ale gbegbe be esi wonɔ Sabat ɖum la, woƒo asa na dɔwɔwɔ le Kwasiɖagbe hã. Gake esia medze papa ƒe ŋgɔnɔlawo ŋu o. Menye Kwasiɖagbe ma koe wobia tso wo si o, ke wobia be woaƒo ɖi Sabat hã; eye wotsɔ gbe sesẽtɔ kekeake ƒo nu tsi tre ɖe amesiwo tsɔ dzideƒo de bubu eŋu. To sisi le Roma ƒe ŋusẽ nu koe woate ŋu awɔ ɖe Mawu ƒe se dzi le ŋutifafa me.”—Afim., axa 65.c. Togbɔ be eƒe ayemɔwo li hã la, aleke woawɔ ahe ŋusẽ sia ava nuwuwui ? Daniel 8:25 .“Le viviti si va nɔ anyigba dzi le papa ƒe gãnyenye ƒe ɣeyiɣi didia me la, womete ŋu tsi nyateƒe ƒe kekeli la keŋkeŋ o. Le ɣeyiɣi ɖesiaɖe me la, ɖasefowo nɔ anyi na Mawu-ŋutsu siwo dea asixɔxɔ Kristo dzixɔxɔse ŋu be eya koe nye avuléla ɖeka koe li le Mawu kple amegbetɔ dome, amesiwo lé Biblia ɖe asi be eya koe nye agbe ƒe se ɖeka koe li, eye wokɔ Sabat vavãtɔ ŋu. Aleke gbegbe xexeame nyi fe le ŋutsu siawo ŋui la, dzidzimeviwo manya gbeɖe o. Wotsɔ ŋkɔ na wo be wonye aglãdzelawo, wotsɔ nya ɖe woƒe susuwo ŋu, woƒo ɖi woƒe nɔnɔmewo, wotsi woƒe nuŋɔŋlɔwo nu, wogblɔ wo le mɔ gbegblẽ nu, alo wotso woƒe ŋutinuwo. Ke hã wonɔ te sesĩe, eye tso ƒe yi ƒe yi me la, wolé woƒe xɔse me ɖe asi le eƒe dzadzɛnyenye me, abe domenyinu kɔkɔe na dzidzime siwo gbɔna ene.”— Afim., axa 61.
4. ŊKEKE 2300 Ku, Afɔ 29
a. Dzeɖoɖo kae Daniel se ku ɖe ɣeyiɣi si keke ta si ŋutega me nudzɔdzɔwo ƒo nu tsoe ŋu, eye nukae adzɔ le ɣeyiɣia ƒe nuwuwu ? Daniel 8:13, 14 .b. Nudzɔdzɔ si tsi tre ɖe kpɔɖeŋu ŋu kae nye vɔvɔli to kɔkɔeƒea ŋuti kɔklɔ, abe alesi woɖee fia le kɔnuwɔwɔ ƒe sea me ene, eye wogblɔe ɖi le Daniel ƒe ŋutega me? 3 Mose 23:27–32; 16:33, 34 .“Le nuɖoanyi si bɔ me, si nye Kristo ƒe vɔsa kple nunɔlanyenye ƒe vɔvɔli la, kɔkɔeƒea ŋuti kɔklɔ nye subɔsubɔdɔ mamlɛtɔ si nunɔlagã wɔna le ƒe sia ƒe ƒe subɔsubɔdɔa me. Enye avuléle ƒe nuwuwudɔ si nye nuvɔ̃ ɖeɖeɖa alo eɖeɖeɖa le Israel. Ewɔa nuwuwudɔ si woawɔ le míaƒe Nunɔlagã ƒe subɔsubɔdɔa me le dziƒo, le eƒe nuvɔ̃wo ɖeɖeɖa alo wo tutu ɖa do ŋgɔ." Eƒe dukɔ, siwo woŋlɔ ɖe dziƒo nuŋlɔɖiwo me.”— The Great Controversy, axa 352.“Abe alesi blema la, wotsɔa ameawo ƒe nuvɔ̃wo dana ɖe nuvɔ̃vɔsa la dzi to xɔse me eye wotsɔa eƒe ʋu, le nɔnɔme nu, yia anyigba dzi kɔkɔeƒe la, nenema ke le nubabla yeyea me la, wotsɔa dzimetrɔlawo ƒe nuvɔ̃wo dana ɖe Kristo dzi to xɔse me eye wotsɔa wo yia dziƒo kɔkɔeƒe la, le nyateƒe me. Eye abe alesi wowɔ anyigbadzinuwo ŋuti kɔklɔ si bɔ la to nuvɔ̃ siwo wotsɔ ƒo ɖii la ɖeɖeɖa me ene la, nenema ke dziƒotɔwo ŋuti kɔklɔ ŋutɔŋutɔe wòle be woawɔ to nuvɔ̃ siwo woŋlɔ ɖe afima la ɖeɖeɖa, alo wo tutu ɖa me. Gake hafi woate ŋu awɔ esia la, ele be woalé ŋku ɖe nuŋlɔɖigbalẽwo ŋu be woakpɔ amesiwo, to dzimetɔtrɔ tso nuvɔ̃ me kple Kristo dzixɔxɔse me la, dze na Eƒe avuléle ƒe viɖewo. Eyata kɔkɔeƒea ŋuti kɔklɔ bia numekukudɔ si nye ʋɔnudɔdrɔ̃dɔ. Ele be woawɔ dɔ sia do ŋgɔ na Kristo ƒe vava be wòaɖe eƒe ame-wo; elabena ne eva la, eƒe fetu le Eyama gbɔ, be wòana ame sia ame le eƒe dɔwɔwɔwo nu. Nyaɖeɖefia 22:12.”—Afim., axa 421, 422.c. Nya kae mawudɔla la gblɔ ku ɖe ƒe 2300-nyagblɔɖia ŋu? Daniel 8:26 (tsɔe sɔ kple kpukpui 14, axadzi).
5. ŊUTEGA SI GƆME WOƉE LE AKPA AƉE Ya, Afɔ 30
a. Nukae wode dɔ asi na mawudɔla Gabriel be wòawɔ na Daniel? Daniel 8:15–18.“Gabriel, mawudɔla si kplɔ Mawu Vi la ɖo, si va kple Mawu ƒe gbedasi la na Daniel. Gabriel, ‘Eƒe dɔla,’ si Kristo dɔ ɖa be wòaʋu etsɔme ɖi na Yohanes lɔlɔ̃a lae, eye woyɔ yayra na amesiwo xlẽa nyagblɔɖia me nyawo hesea wo, eye woléa nu siwo woŋlɔ ɖe eme la me ɖe asi. Nyaɖeɖefia 1:3.”— The Desire of Ages, axa 234.b. Togbɔ be woɖe nu me tsitotsito tso nya bubu geɖewo ŋu tsitotsito hã la, nukae Daniel wɔ esi wòse ɣeyiɣi ƒe nyagblɔɖi si ku ɖe ŋkeke 2300 la ŋu? Daniel 8:27 .“To ŋutega bubu me la, kekeli gakɔ ɖe etsɔme nudzɔdzɔwo dzi; eye le ŋutega sia ƒe nuwuwu ye Daniel se 'ame kɔkɔe ɖeka nɔ nu ƒom, eye ame kɔkɔe bubu gblɔ na ame kɔkɔe aɖe si ƒo nu la bena: Vaseɖe ɣekaɣie ŋu-tega la anɔ?" Daniel 8:13.Ŋuɖoɖo si wona be, ‘Va se ɖe ŋkeke akpe eve kple alafa etɔ̃ la, woakɔ teƒe kɔkɔe la ŋu’ (kpukpui 14), na eyɔ fũ kple tɔtɔ. Edi gɔmesese si le ŋutega la ŋu vevie. Mete ŋu se ƒomedodo si ƒe blaadre ƒe aboyomenɔnɔ, abe alesi wogblɔe ɖi to Yeremiya dzi ene, kple ƒe alafa blaeve vɔ etɔ̃ siwo wòse le ŋutega me be dziƒo amedzroa ɖe gbeƒãe be ele be wòava yi hafi woakɔ Mawu ƒe kɔkɔeƒea ŋu la gɔme o. Mawudɔla Gabriel ɖe eƒe akpa aɖe gɔme; ke hã esi nyagblɔɖila la se nya siwo nye, ‘Ŋutega la... anɔ anyi ŋkeke geɖe’ la, eɖe dzi ɖi. Eŋlɔ nu tso eƒe nuteƒekpɔkpɔa ŋu be: ‘Nye Daniel metsi dzodzodzoe, eye medze dɔ ŋkeke aɖewo; emegbe la, metso, eye mewɔ fia ƒe dɔ; eye ŋutega la wɔ nuku nam, gake ame aɖeke mese egɔme o. Kpukpui 26,27.”— Prophets and Kings, axa 554.
AME ÐOKUI ƑE NYABIASEWO Fi, Da 1
1. Susu kawoe ʋãa anyigbadziŋusẽwo dzi ɖuɖu zi geɖe akpa?2. Nɔnɔme ƒe vodada kae womeɖɔ ɖo o si na gbɔ̃a ƒe dzo ɖedzesi la gbã?3. Aleke trɔ̃subɔlawo kple papa ƒe akpa si nɔ Roma la ɖi wo nɔewoe?4. Nukae wòle be wòadzɔ le ŋkeke 2,300 la ƒe nuwuwu?5. Ŋutega la ƒe akpa kae gakpɔtɔ nye nya ɣaɣla na Daniel esime wòtsi dzodzodzoe?