« Ditunga dionso diakapeta kupeta tshikondo tshiatshi tshia diteta, bonso kupangila mudimu wabo, kumona butumbi buabo muakadibo bujika ne bukole buabo bujimina ». – Prophètes et Rois, p. 407
1. TSHIMPANGA TSHILUA TSHIA BUKOLE Dia kumudilu 26/04
a. N’tshinyi tshiakamona Danyele pepi ne nshikidilu wa bukokeshi bua bena Babulona ? Danyele 8:1-2b. Unvuija ngikadidlu wa nyama wa kumudilu mu kubuela kuandi mu tshialu ne nganyi wakalua ne bukole. Danyele 8:3-4c. Bilondeshile meyi a muanjelo, Tshimpanga tshiakamona Danyele tshiakadi tshileja nganyi ? Danyele 8:19-20« Mu tshikena kumona tshia muprofete, tudi tutangila mushindu udi Nzambi upula panshi mukelenge wa Buloba ne ujadika mukuabo. Udi udimuenesha bua se n’nyeye udi mukokeshi wa Buloba bujima, pepi ne yeye kujadika bukelenge buandi bua tshiendelele, Wakale Wa matuku abungi, Nzambi udi ne moyo, Mushimi wa lungenyi lonso ne menji, Mukelenge wa malu adiku lelu, udi ubulula patoke malu atshidi ku mpala. » - The SDA Bible Commentary, vol. 4, p. 1166« Bunene ne dikuluka dia bisamba, bu mudibi batunvuijebi mu mukanda wa Danyele ne wa Buakabuluibua, bidi ne tshia kutuyisha bua kunvua bua se butumbi bua pa Buloba budi bua patupu. Babulona, mu butumbi buandi bonso ne bukole buandi buakadi kabuyi kufuanyikija ne buakadi kushala tshiendelele. Kadi lelu eu budi penyi ? Kupitabo bu mudi ‘tshilongo tshia mu tshisuku’ (Yakobo 1:10).Makelenge akamulonda kunyima akadi, Bena Madai ne Bena Pelasa, Bena Gelika ne Bena Lomo, wowu biawu kujimina anu mu mushindu wa momumue. Ne nunku ke mushindu wajimina bionso bidi kabiyi ne Nzambi bu Nshindamenu wabi » - Prophètes et Rois, p. 417
2. MPUMBU WA MBUJI WA BUKOLE BUA BUNGI Dibidi 27/04
a. M’bukole kayi buakela bukelenge bua Bena Madai ne Bena Pelasa mpata ? Danyele 8:5,21b. Unvuija bukole butshimunyi bua mukelenge wa bukelenge ebu bupia bupia. Danyele 8:6-7« Bukokeshi bonso pa Buloba budi nabu mfumu yonso wa ditunga m’bumupesha kudi Nzambi ; mushindu udiye wenza mudimu ne bukokeshi ebu, n’ngudi mua kumututshisha dikasa dimpe. Kudi yonso Muena tshitabela wa mu Diulu udi wamba ne : ‘Nenkusuika mukaba, wewe kuyi muanze kumunanga nansha’ (Yeshaya 45:5). Ku bonso meyi akambilabo kale Nebukadanesa adi mikale dilesona dia moyo : ‘Lekela malu mabi ebe ku buakane ne ku bilema biebe luse kudi bakengi, ne ditalala ne ditungunuke’ (Danyele 4:24).Kunvua kua bualu ebu, n’kunvua ne ‘buakane budi butuma tshisamba tshia bantu kumpala’ (Nsumuinu 16:12), ne udi mutua mpanda kudi moyo muimpe (Kutangila Nsumuinu 20:28) ; kujadika ne mikenji eyi idi mudimu wa dimueneshibua dia patoke dia bukole bua eu udi ‘umusha bakalenge, udi ujadika bakalenge’ (Danyele 2:21). N’kunvua dimanya dia ngelelu wa menji dia muyuki wa kale.Anu Diyi dia Nzambi nkayadi n’didi dimanye kuteka bionso ebi patoke. Didi dituleja ne bukole bua bisamba, bua bantu, kabuena busombela mu bikondo, mu kupepela kua malu kudi kumueneka kakuyi mushindu wa kubatshimuna, nansha mu mushindu wabo udi muenda lumu. Bukole budi bubadibue ku lulamatu ludibo nalu mu kukumbaja malu malongolola a Nzambi. » - Education, p. 200–201c. N’tshinyi tshiakafikila bukelenge bua Bena Gelika pakafikabo mene mene mu kudiunda kuabo mu bukokeshi bua Alexandre le Grand ? Danyele 8, 8, 22« Mufundu udi wamba ne : ‘Udi kayi ukuata tshinji lubilu udi upita muena bukitu buimpe, udi ukokesha moyo wandi udi upita munyengi wa musoko kutumba’ (Nsumuinu 16:32). Mulume anyi mukaji udi ulama mu kusekenkeja kua menji andi, padiye uteyibua bua kufika munda, udi ne mushinga wa bungi ku mesu kua Nzambi ne kua banjelo ba mu Diulu kutamba Munene wa masalayi udi ulombola tshiluilu mu kutshimuna kua mvita. Mukelenge muenda lumu mu bulalu buandi bua lufu, kuamba ne : ‘ Mu kutshimuna kuanyi konso, butshimunyi bumue tshianana budi bumpesha lelu dikoleshibua dia ku moyo : butshimunyi bunakapeta kudi ngikadilu wanyi meme nkayanyi wa bukole’. Alexandre le Grand ne César bakaya kumona bua se biakadi bipepele bua kukokesha buloba pa mutu pa bobo kudikokesha bobo nkayabo. Kunyima kua yeye mumane kukokesha tshisamba, ne tshisamba, etshi kupeta lutatu lua ‘dipanga kudikanda, tshikuabo bupale bua kulumba kua malu’ ». – Elever l’Enfant, p. 99
3. BUKOLE « BUAKADIUNDA BIKOLE » Disatu 28/04
a. M’bukole kayi bupia bupia budi bunvuija ne m’buangata muaba wa bukelenge bua bena Gelika butapuluke ? Danyele 8:9, 23b. Unvuija bienzedi bia Lomo biakamona Danyele mu tshikena kumona, bia Lomo wakadi kayi mumanye Nzambi ne bia Lomo wa mu bukokeshi bua Pape. Danyele 8:10- 12, 24« Bukelenge bua Pape buakalua bukelenge bua tshikisu, bua tshinyangu mu Buloba bujima. Bakalenge ne bamfumu bakaedi bakokele ku meyi ne mikandu ya Pape. Nshikidilu wa bantu bua tshikondo ne bua tshiendelele wakadi umueneka muikale mu bianza biandi … kadi Munda munya mua bukelenge bua Pape kusambakena ne munda nkulu mua bukua bantu’. Munkatshi mua bidimu, matunga a Europe kâkaya kumpala mu dimanya dia malu, mu nsombelu ne mu dishidimuka dia menji. Buena Kilisto bunkadi butekete mu malu a ngelelu wa menji ne bua mu nsombelu ne mu dishidimuka dia menji. Buena Kilisto buakadi butekete mu malu a ngelelu wa menji bua mu nsombelu.’ – La Tragédie des Siècles, p. 60-61« Bilondeshile tshiprofete, bukole bua Pape buakadi bupuila bulelela panshi.Mikenji ya Nzambi yakadi midiata ku makasa ne bilelela ne malu a bantu biakadi biangata muaba wayi. Ekelezia yakadi mitabuje bukokeshi bua Pape anu ne lukasa yakadi mienzejibue bua yoyi kunemeka Dituku dia mpatukila wa lumingu, Dimanche. Bunyungulula kudi tshilema ne tshitataba, bana ba bungi ba Nzambi bakatamba kuyumbakejibua, nansha muakadibo banemeka Nsabatu, kabakadi kabidi benza mudimu mu dituku dia Dimanche. Kadi nansha nanku kabiakadi bianji kusankisha Pape nansha ; wakadi ulomba kabidi bua kuvuija Dimanche dituku dia tshijila, kadi dituku dia Samedi kadikadi dinemeka, ne wakadi wakula ne meyi a kufunda nawu ne kusonguela makole a tshikisu, aba bakadi bapima bua kunemeka dituku dia Samedi. Anu mu kunyema kua bukokeshi bua Pape ki mushindu wakadi ukumbana bua kutumikila mikenji ya Nzambi. » - Ibid, p. 67c. Nansha muakadi mushindu wandi wa kuenza malu muikale wa budimu, m’mushindu kayi wakafika bukelenge ebu ku ndekelu ? Danyele 8:25« Midima yakadi ikokesha buloba munkatshi mua tshikondo tshile tshia bukokeshi bua Pape kayakakumbana bua yoyi kujima mene mene tshimanyi tshia kapia tshia bulelela. Kuakadi anu bena kuitabuja balelela bakadi balamate ku ditabuja mu Yezu Kilisto, Mutuangaji umuepele udi pankatshi pa Nzambi ne bantu, bakadi ne Mifundu ya tshijila bu bualu buabo bumuepele bua kulonda bua moyo ne bakadi bajidila dituku dilelela dia dikisha. Kakuakadi mushindu wakumanya tshiakadi buloba bulongoluela bantu aba. Bakadi bafunda bu batontolodi, bena bijanu, bipatshila biabo biakadi bisonguela, mifundu yabo yakadi misendeka, bakadi bakoshibue bimue bidimba bia mubidi, bakadi bakandika, bakashala kabayi batshikishibua ne balama anu buakane bua ditabuja bua bobo kubumanyisha mu nkama ne nkama ya bidimu, bupianyi bua tshijila kudi ndelanganyi » - Ibid, p. 63
4. MATUKU 2300 Dinayi 29/04
a. M’muyuki kayi wa kunvua Danyele pa bidi bitangila tshikondo tshia malu adi munvuija mu tshikena kumona, ne n’tshinyi tshienzeka ku nshikidilu kua tshikondo etshi ? Danyele 8:13-14b. M’bualu kayi buakadi ne bua kukumbana bulelela buakadi mu thsimuenekelu tshia dilengejibua tshia tshitendelelu, bu mudibo bulejibue mu mikenji ya tshitendelelu ne buamba mu tshikena kumona tshia Danyele ? Lewitiki 23:27-32 ; 16:33-34« Mu bulongolodi bua malu bua Mose, buakadi mundidimbi, tshinfuanyi tshia mulambu ne tshia buakuidi bua Yezu Kilisto, dilengejibua dia tshitendelelu diakadi mudimu wa ndekelu wakadi wenjibua kudi Muakuidi Mutambe bunene mu bulondangane bua midimu yakadi yenzeka munkatshi mua tshidimu. Wakadi mudimu wa ndekelu wa dilengeja dia bubi : diumbusha dia mibi ya Isalele. Mudimu eu wakadi uleja tshienzedi tshia ndekelu tshia mudimu wa Muakuidi Wetu Munene mu Diulu, apu mpadiye uya kumbusha ne kukupula mibi ya bantu bandi idi mifunda mu mikanda ya mu Diulu » - La Tragédie des Siècles, p. 381« Bidi bia momumue kale mibi ya bantu yakadi miedibue mu nyama wakadi kayi muenza bualu, nyama wakadiku bua bubi, ne ku mashi a nyama eu, akadi matuala mu tshitendelelu tshia pa Buloba mu tshinfuanyi, nunku, mu tshipungidi tshipia tshipia, mibi ya badi banyingalala bua bubi idi mibueja mu ditabuja mu Musundigi, ne m’mu tshitendelelu tshia mu Diulu. Ne mu mushindu wa momumue wakadi tshitendelelu tshia pa Buloba ne buakuikala tshiumbusha bubi munda muatshi mu tshinfuanyi, kulengejibua mu kumbusha kua mibi yakadi mitshinyange, bidi nunku bikengedibua bua tshitendelelu tshia mu Diulu tshilengejibue mu bulelela mu kumbusha, ne kukupula mibi idi mifundamu. Kadi bualu ebu budi mua kukumbana anu bikala mikanda ya mu Diulu mianji kuikala mitangulula diambedi, bua kujadika ne m’banganyi bafue mu ditabuja mu Yezu, badi bena diese dia dilengejibua diandi. Dilengeja dia tshitendelelu didi dienzeka ne dikonkoloja dia tshilumbu. Biabi dikonkoloja edi didi ne bua kuenzeka kumpala kua dilua dia Mukelenge, bualu bua udi ulua ‘bua kupingashila kudi muntu ne muntu bu mudi mudimu wandi’ (Buakabuluibua 22:12). » - Ibid, p. 456-457c. Muanjelo udi wamba tshinyi bua tshiprofete tshia matuku 2300 ? Danyele 8:26 (Kufuanyikija ne Nvesa 14).
5. TSHIKENA KUMONA TSHIUNVUA MU TSHITUPA Ditanu 30/04
a. Muanjelo Gabriel wakadi ne mudimu kayi kudi Danyele ? Danyele 8:15-18« M’muanjelo Gabriel, udi mu muaba wa kumudilu pepi ne Muana wa Nzambi, n’nyeye wakatuadila Danyele lumu lua kudi Nzambi. N’nyeye mene kabidi udi, ‘muanjelo wandi’, wakadi Kilisto mutuma kudi Yone, munangibue bua yeye kumusokoluela malu adi kumpala ne disanka didi dilaya kudi aba badi babala ne bateleja meyi a tshiprofete bua bobo kulama bidi bifundamu. (Buakabuluibua 1:3) » - Jésus Christ, p. 216b. Nansha mudiku diunvuija disunsula mu bitupa bikuabo bia bungi, Danyele wakenza munyi kunyima kua yeye munvua mudi tshiprofete tshia matuku 2300 ? Danyele 8:27« Tshikena kumona tshikuabo kumunvuija tshiakadi ne bua kuenzeka. Ndikelu wa etshi, yeye kunvua ne ‘mukuabo wa tshijila wakakonka kabidi wakula diambedi ne : tshikena kumona netshikaleku musangu bule munyi ?’ (Danyele 8:13) Ne bakamuandamuna ne : ‘matuku, dinda ne dilolo, binunu bibidi ne nkama isatu, pashishe nebalengeje tshitendelelu’ (Danyele 8:14), muprofete wakadisangana ne kupampakana kua bungi. Wakadienzeja bua yeye kunvua luidi lua tshikena kumona etshi, kadi, kakadi mua kunvua dipetangana diakadiku pankatshi pa bidimu makumi muanda mutekete bua bupika biakadi biamba kudi Yelemiya ne bidimu binunu bibidi ne nkama isatu, dilolo ne dinda biakadi ne bua kujika kumpala kua dilengejibua dia tshitendelelu. Muanjelo Gabriel kumupesha diunvuija tshitupa ; kadi pakamba muanjelo meyi â : ‘Tshikena kumona … tshidi tshileja malu a matuku a bungi atshidi alua’, muprofete kufua tshipuka. ‘Meme, Danyele, nakapungila, nakadi ne disama matuku makuabo, Pashishe, nakajuka, nakakuatshila mukelenge mudimu wandi. Nakalubakana kabidi bua tshikena kumona etshi, bualu bua tshiakatshijingulula’ (Nvesa 26-27). » - Prophètes et Rois, p. 421
Makonka a kuambulula dilesona Disambombo 01/05
1. M’malu kayi atu atamba kusaka bua kupeta kua mamfumu a pa Buloba ?2. N’tshilema kayi tshia mu ngikadilu tshidi katshiyi tshilongolola tshidi tshifikisha ku dikuluka dia lusengu lunene lua mpumbu wa mbuji ?3. M’mu tshinyi mudi bitupa bibidi bia bukelenge bua Bena Lomo (Lom oudi kayi mumanye Nzambi ne Lomo wa Papa) – bifuanangane ?4. N’tshinyi tshiakadi ne bua kuenzeka ku nshikidilu kua matuku 2300 ?5. N’tshitupa kayi tshia tshikena kumona tshiakashala bualu tshikondo tshiakafuaye tshipûka ?